“Að missa íslensku náttúruna væri eins og París myndi missa tískuna, New York skýjakljúfana eða Los Angeles myndi missa Hollywood.” Þetta sagði Björk Guðmundsdóttir í viðtali í 24 Stundum síðasta föstudag. Tilefnið voru tónleikar hennar og Sigur Rósar sem munu fara fram í Grasagarðinum í Reykjavík, þann 28. Júní nk. en tónleikarnir eru haldnir til verndar náttúru Íslands.

Við fyrstu tilhugsun hljómar þetta vel. Vinsælasta íslenska listakonan og vinsælasta hljómsveitin, saman á tónleikum til að vernda íslenska náttúru. Það eru alls ekkert of margir listamenn sem taka afstöðu gagnvart málefnum samfélagsins; miklu fleiri halda sig bara inni í sinni listamanna-sápukúlu í einhvers konar þykjustu hlutleysisleik. Boðskapur tónleikanna mun eflaust ná eyrum fólks út um allan heim, enda er hér um heimsþekkt listafólk að ræða. Það kemur náttúruverndarbaráttunni eflaust vel.

Björk hefur nokkuð oft áður tjáð sig um íslenska náttúru, sem virðist henni afar hugleikin og skipta hana miklu máli. Hún lék á tónleikum Hættu-hópsins í upphafi árs 2006, en þeim tónleikum var fyrst og fremst beint gegn byggingu Kárahnjúkavirkjunar og álvers Alcoa á Reyðarfirði. Með sína frægð, vinsældir og virðingu hefur Björk skipt miklu fyrir íslenska náttúruverndarbaráttu og það sama má segja um Sigur Rós, en meðlimir hennar lýsa t.d. yfir andúð sinni á byggingu Kárahnjúkavirkunnar í nýlegri heimildarmynd sinni, Heima, en virkjunin er í raun það eina sem þeir Sigur Rósar menn tala um í myndinni, að undanskildum endurtekningum um hversu gaman það sé að vera heima.

Samhliða tónleiknum nú í júní ætla Björk og Sigur Rós að opna heimasíðu, Náttúruvefinn, þar sem fólki á að gefast tækifæri til að fræðast um íslenska náttúru og skemmta sér á sama tíma. Síðan á víst að verða blanda af fræðslu og skemmtun þar sem hægt verður að Sjá og Heyra íslenska náttúru og t.d. fá fuglasöngs-hringitóna í símann sinn. Hún verður ekki ,,síða frá fúlum náttúruverndarskæruliðum” eins og Björk segir sjálf frá.

Þetta er merkileg setning, þar sem Björk gefur í skyn að síða þeirra verði á einhvern hátt merkilegri og jafnvel nauðsynlegri en aðrar síður íslenskra náttúruverndarsinna og muni koma að meira gagni; hennar ofuratburðir séu áhrifaríkari og beinlínis betri en annara hópa eða einstaklinga sem berjast gegn eyðileggingu landsins.

Það er vissulega frábært að geta fengið svör frá menntuðu fólk um hvað gerist ef verður af hinni og þessari virkjun, hvaða dýr séu í hættu, hvernig þau líta út, hvers konar hljóð þau gefa frá sér og svo framvegis. Það kemur sér t.d. einstaklega vel fyrir útlendinga sem eiga ekki kost á því að koma hingað til lands en heillast einhverja hluta vegna af landinu og náttúruverndarbaráttunni hér.

Hins vegar er alveg ljóst að besta leiðin til þess að fá svör við öllum þessum spurningum er að spyrja landið sjálft. Fara sjálfur út í náttúruna, án milligöngu lyklaborðs, tölvuskjás og netþjónabús (sem keyrt er áfram af eyðileggingu landsins) og hlusta á landið. Þannig fær sá hinn sami einnig hvað besta hugmynd um hvað hann vill gera landinu til varnar og hvers konar aðferðir nýtast best til þess.

Björk nefndi fúla náttúruverndarskæruliða… Hvers vegna ætti nokkur einstaklingur sem stendur í náttúruverndarbaráttunni ekki að vera fúll? Hvers vegna skildi sá einstaklingur ekki vera fúll yfir því að Kárahnjúkavirkjun hafi verið reist og hafi í raun bara verið snjóbolti sem nú rúllar niður brekku og stækkar og stækkar? Hvers vegna skildi hann ekki vera fúll yfir því að hingað til lands séu boðin velkomin fyrirtæki sem eiga beinan þátt í fjöldamorðum Bandaríkjahers, t.d. í Írak og Afghanistan? Hvers skildi hann ekki vera fúll, heldur fá sér í staðinn hrossagaukshringitón í símann sinn?

Og ef það gerir hann að skæruliða, þá tel ég eðlilegast að hver sá sem lætur sig varða verndun og vörn náttúru, manna og dýra kalli sig skæruliða.

Björk ferðast um heiminn og flytur sína eigin tónlist (sem er fín, en ekki nærri því eins og góð og söngur hrossagauksins). Hún flýgur heimsálfanna á milli, þar sem taka á móti henni aðdáendur hennar, sem munu eða hafa nú þegar keypt tónlistina hennar á plasti, borga sig inn á tónleika og kaupa alls kyns varning tengdan henni. Hún lifir að stórum hluta til á ímynd Íslands og því kæmi það henni og hennar buddu auðvitað afskaplega illa ef aðdáendur hennar skyndilega áttuðu sig á því að “hreina og fagra Ísland” er bara orðið helvíti skítugt.

Ímyndin skiptir hana máli og þess vegna ber hún gildi náttúrunnar fyrir Ísland saman við tískuna fyrir París. Hún þarf á því að halda að þessi ímynd haldist ósködduð, svo frami hennar, velgengi og gróði hljóti ekki skaða. Björk er kapítalisti, svo einfalt er það.

Náttúruverndarbaráttan snýst (eða ætti að snúast) um margt annað en verndun fallegra landssvæða á Íslandi. Hún snýst um (mis)notkun okkar menningar á því sem einhverjir kalla auðlindir en aðrir kalla landsvæði. Hún snýst um það hvernig við viljum lifa í samhljómi við jörðina; eðlilegu sambandi við jörðina, gróður hennar og lífverur (mennskar sem ómennskar), vötn, ár, fossa og fjöll.

Hún beinist gegn þeim sem misnota jörðina, þeim sem misnota fólk og dýr, myrða og pína, þræla út og níðast á þeim. Hún beinist gegn spillingu, gegn áframhaldandi uppgangi kapítalismanns og stéttaskiptingu, eymd, hungri og volæði sem vex samhliða honum.

Sumir vilja kannski bara horfa á David Attenborough, hlusta á hrossagaukinn í símanum sínum og kaupa lífræna Chicita banana. En til þess að baráttan eigi sér stað þurfa einhverjir að vera fúlir og reiðir, finna til. Einhverjir þurfa að taka þá misnotkun á jörðinni sem menning okkar er, til sín. Og þeir þurfa að vera tilbúnir til að svara fyrir og verja sig og náttúruna.

Náttúra Íslands er fyrir Ísland jafn nauðsynleg og náttúra Trinidad er fyrir Trinidad og náttúra Hollands er fyrir Holland (eða réttara sagt var). Náttúra Íslands er nauðsynleg jörðinni og þeim sem á henni búa, dýrum jafnt sem fólki. Það eru Parísartískan, skýjakljúar New York borgar og Hollywood ekki… eiginlega bara afskaplega ónauðsynleg.