,,Eftir sem áður er nafnleysi ekki liðið. Ég áskil mér allan rétt til að fjarlægja óviðeigandi komment. Lokað er án hiks á þá aðila sem fara yfir mörkin hér í kommentum […] Athugasemdir birtast eftir að ég staðfesti þær.”

- Stefán Friðrik Stefánsson, atvinnu-bloggari

Internetið er nú troðfullt af vefsíðum, bloggi og fleiru slíku þar sem fólk viðrar daglega skoðanir sínar á alls kyns málefnum, jafnvel oftar. Það eru varla ýkjur að segja að annar hver maður sé með bloggsíðu og Moggabloggið vafasama er orðið að hálfgerðu samfélagi þar sem bloggarar fjalla á misvitrænan hátt um málefni líðandi stundar, rífa kjaft og skalla hvorn annan.*

Krafan um nafn

Á sama tíma og bloggsíðunum fjölgar virðist svo vera að sífellt fleira fólk setji þá kröfu á síður sínar að svör við bloggfærslum séu rituð undir nafni. Sumir ganga jafnvel lengra eins og fyrrnefndur Stefán, sem krefst þess ekki einungis að fólk skrifi undir nafni, heldur ritskoðar einnig svörin sem honum berast. Hann hefur því fulla stjórn á því hvers konar svör birtast á síðunni og getur breitt yfir raunveruleg viðbrögð við skrifum hans, ef þau eru honum ekki að skapi. Þetta á við mjög marga bloggara.

Krafan um að nafns sé alltaf getið við skrif nær þó alls ekki einungis yfir svör á bloggsíðum, heldur er fjöldi manns sem gerir þá kröfu að efni á bloggsíðum, annars konar vefsíðum, blöðum og tímaritum sé skrifað af nafngreindum aðila sem beri fulla ábyrgð á skrifum sínum. Nafnlaus skrif eru sögð skrifuð af hugleysingjum sem þori ekki að koma fram undir nafni og minna mark tekið á þeim. Þetta viðhorf hefur t.d. birsts hér á Aftöku.

Auðvitað getur það skipt máli hver skrifar texta, bæði fyrir þá sem lesa og þann sem skrifar. En fyrst og fremst skiptir textinn máli; hugmyndafræðin og rökin. Lesendur lesa texta sem hefur áhrif á þá, hugsanlega breytir viðhorfum þeirra og lífsgildum, burtséð frá því hver skrifaði textann, hvernig sá hinn sami lítur út, hvað hann gerir og hvernig.

Anarkisti sem brýtur rúðu á McDonalds óveitingastað, eyðileggur auglýsingaskilti frá H&M eða slæst við fasista á götum úti, lítur í augum margra út sem ofbelldisfullur óláta-unglingur með skemmdarfíkn, og fólki getur reynst erfitt að átta sig á því að að baki aðgerðunum liggur hugmyndafræðilegur grunnur. Álit fólks skiptir anarkistann eflaust engu máli, en með því að skrifa og útskýra hugmyndir sínar gæti hann mögulega haft áhrif og breytt hugmyndum annara.

En eftir sem áður er það ekki nafn hans, aldur, útlit, menntun og titill sem skiptir máli, heldur hugmyndafræðin og rökin. Krafan um að nafngreindur aðili taki ábyrgð á skrifunum er notuð til þess að hylja yfir það sem raunverulega er skrifað, og taka máttinn af textanum.

Pennin og tölvan sem vopn

Í baráttunni gegn kapítalisma, yfirvaldi og ójöfnuði, eiga pennin og tölvan án efa sínar hillur í vopnabúrinu. Skrif hafa alltaf verið stór og mikilvægur þáttur í hvers kyns baráttu og munu vera það áfram. Rétt blönduð mixtúra beinna aðgerða og hugmyndafræðilegra molotov-kokteila getur svo sannarlega verið baneitruð.

Það þýðir samt engan vegin að texti þurfi að vera skrifaður undir réttu nafni, eða bara nafni yfirhöfuð.

En er ekki tjáningarfrelsi í flestum löndum?

Í flestum löndum í heiminum má ekki segja hvað sem er og ekki hvetja til hvaða aðgerða sem er. Reglur um tjáningarfrelsi er auðvitað mismunandi harðar eftir löndum; sums staðar er fólki refsað fyrir það eitt að hafa andstæðar skoðanir ríkjandi stjórnvalda, annars staðar ganga reglunnar aðeins yfir hvatninga til ólöglegra aðgerða.

Hvort sem um ræðir getur í báðum tilvikum verið lífsnauðsynlegt að skrifa og tjá sig án þess að greina nafns þess sem skrifar. Hvatning til uppreisnar, byltingar eða jafnvel aðeins hvatning til þess að efast um stjórnarfar, fyrirbærið yfirvald, ákveðin gildi sem eru í hávegum höfð í samfélaginu, getur verið refsiverið og því nauðsynlegt að halda nafnleynd.

Vissulega getur það verið ótrúlega sterkt að koma fram með róttækar hugmyndir undir sínu eigin nafni, standa upp fyrir skoðunum sínum og verja þær í persónu. En þegar hætta er á fangelsisvist, pyntingum og jafnvel dauðadómum, er líklegt að manneskjur velji sér það að tjá sig ekki undir nafni. Fjöldi manns er í fangelsum, pyntað og jafnvel myrt fyrir skoðanir sínar og kallar Amnesty International þá samviskufanga.

En það er allavega tjáningarfrelsi á Íslandi, er það ekki?

Við vitum ekkert um hver þróun stjórnmála verður hér á landi á næstu tuttugu árum. Er eitthvað ólíklegt að hér muni þá fasísk ríkisstjórn sitja við völd? Og er eitthvað ólíklegt að löghlíðnir landsmenn sem aldrei hafa efast um eðli og tilgang yfirvalds, muni sitja sem fastastir á sínu feita rassgati og láta mata sig af áróðri fasistana?

Og hvað ef frelsi fólks minnkar á meðan frelsi stórfyrirtækja eykst? Er það ekki það sem er að gerast nú þegar? Frelsi stórfyrirtækja eykst nú þegar degi hverjum en ábyrgð þeirra ekki. Á sama tíma horfum við svo upp á aukna löggæslu, fleiri öryggismyndavélar og persónunjósnir. Vegabréf innihalda nú rafhlöðu sem geyma persónu-upplýsingar og það styttist í að fingraförum verði bætt við; það er skylda að hafa ávallt skilríki á sér og lögregla hefur lagalegan rétt til þess að krefja fólk um að gefa upp nafn, kennitölu og sína skilríki, af hvaða tilefni sem er. Og ef almenningur mun ekki standa upp og berjast gegn þessum persónunjósnum bendir ekkert til þess að á þeim verði slakað; þvert á móti munu þær aukast.

Og hvað verður þá um þá sem eru í andstöðu? Hvað verður um þá sem hafa áður gagnrýnt yfirvald, heri og lögreglu, kapítalisma og gróðahyggju? Það einfaldlega vitum við ekki en getum samt velt því fyrir okkur og tekið mið af því.

Að hugsa fram í tímann

Það er heimskulegt að miða ekki hegðun sína út frá því sem gæti mögulega gerst, sérstaklega þegar flest bendir til þess að stór hluti hins valdlausa almennings styðji og trúi á aukin völd valdhafa og stórfyrirtækja, fleiri öryggismyndavélar, símahleranir, aukna og sýnilegri löggæslu og landamæravörslu, boð og bönn, fulltrúalýðræði og yfirhöfuð sitt eigið valdleysi.

Samfélag með þessi viðhorf er fullkominn vettvangur fyrir síaukna valdníðslu yfirvalds og lögreglu. Það er því engin ástæða til þess að flagga nafni sínu, mynd og upplýsingum hvar sem er. Nafnleynd er ekki paranoja, hræðsla eða hugleysi, heldur öryggi.

Fyrst og fremst…

… (og nú endurtek ég mig einu sinni enn) skiptir innihald skrifanna máli. Sá sem ekki les (eða þykist ekki lesa) textann og hugleiðir ekki innihald hans, heldur bendir strax á að höfundur sé huglaus og hræddur væskill vegna nafnleysisins, er sjálfur hræddur. Hann er hræddur við hugmyndirnar og veit að þær geta haft áhrif. Hann gerir sér grein fyrir því að textinn hefur eitthvað fram að færa - hugsanlega sannleika sem hann hefur áður útilokað - og reynir því að komast hjá því að lesa, skilja og breyta hugsun sinni og hegðun.

Innihald texta getur innblásið og haft áhrif á fólk, ögrað og knúið fram breytingar. Með nafnleynd er athyglin tekin af höfundum skrifanna og sett á innihaldið. Það skiptir máli.

—

* Meira að segja Aftaka stofnaði bloggsíðu hjá Mbl.is til þess eins að tengja greinar síðunnar við fréttir Morgunblaðsins. Já, við játum syndir okkar.

Um höfund:

Algjörlega Nafnlaus er nýr penni hér á Aftöku, sem mun einbeita sér að nafnlausum greinaskrifum um tilgang og tilgangsleysi þess að skrifa undir nafni. Hann krefsts þess að svör við greinum hans séu skrifuð undir nafni og hikar ekki við að fjarlægja ónafngreind og óviðeigandi svör.