Nú er allt í upplausn og fáir þora að segja Burt með Kapítalismann, heldur tala frekar í hysteríu um sprotafyrirtæki og góðan, jafnvel kvennlægan kapítalisma og alskonar aðrar umbótahugsjóna reddingar sem geta kanski, mögulega eftir smá erfiðleika fært okkur aftur efst á hamingjusömustu þjóðir í heimi listann.

Mitt í þessu reyna fjölmiðlar, stjórnmálamenn og fyrirtæki að vekja upp í “Íslensku þjóðinni” gamaldags þjóðernishyggju með tilheyrandi helgislepju.
Vinsæl orð þessa dagana eru: Íslendingur/ar, þjóðin, þjóðlegt, íslenska þjóðin, bókmenntaþjóðin, tÚngan, íslenska tÚngan, al-ramm íslenskt …. og yfir öllu saman blakir auðvitað fáninn, íslenski fáninn!
…….Fjöldi fyrirtækja hafa séð sóma sinn í að hengja upp krosslafs-tuskuna í stað fyrirtækjafánana og þannig á að hughreysta “þjóðina” sem er í sárum og vekja með henni samstöðu.
Vinsælir frasar eru t.d. gömlu og góðu íslensku gildin, þjóðlegt og gott, íslenski maturinn er þjóðlegur, ódýr og góður, veljum íslenskt, íslenska þjóðin verður að standa saman, og að sjálfsögðu ÁFRAM ÍSLAND sem er búið að prenta á boli.
![]()
Það eru hagsmunir fyrrgreindra valdhafa að halda því þétt að fólkinu að Íslendingurinn, þjóðernið og föðurlandsástin, sé eitthvað sem aldrei aldrei verði tekið frá okkur, þótt að allir hinir bátarnir, ímyndin, ríkidæmið og sæmdin, sökkvi, reki í strand eða sygli sinn sjó.
…JÁ, NEI, þá verður Íslendingurinn aldrei af okkur þveginn, gildi hans eru samdauna lífsbaráttu okkar, sögu og lund alveg eins og veðrið og náttúran!
En gott fólk, þjóðernishyggja er seinasta leiðin úr glötuninni. Því þó svo að á einhverju leyti þjappi hún fólki saman, þá er það
nr. 1: í kringum hugmyndir sem byggja á ójafnrétti þ.e. um aðgreiningu og yfirburði eins hóps fram yfir annan,
og nr.2: þjónar hún þá þannig þeim öflum sem vilja á alþjóðlegum vettvangi stía fólki í sundur svo það sameini ekki krafta sína í alþjóðlegri baráttu gegn valdníðslu kapítalsimans heldur breytist það sjálft í sjálfstæða verktaka valdhafanna sem ávallt kenna öðrum “þjóðum” um ástandið eða þakkar yfirburðum þjóðar sinnar fyrir stöðu sína. Þjóðernishyggja er einnig líkleg til að leiða af sér enn meiri sundurgreiningar innan þjóðarinnar, þar sem fólk fer að flokka sig í enn minni einingar í kringum keppnishugmyndina um yfirburði.
Þannig er komið í veg fyrir samkennd og samstöðu en valdníðsla yfirvalda s.s. stríð og stéttskipting er réttlætt með þessum hugmyndum. Ástandið sem búum við hér á þessu skeri er kapítalismi, ekki misheppnaður kapítalismi heldur er þetta þróun hans, þróun sem stefnir ávallt á að færri og færri hendur ráði öllu fjármagni í heiminum og til þess svífast þeir einskis.
Góðærið hér var afurð kapítalismans, það orskaði fátækt og vinnuþrælkun annarstaðar í heiminum. Kreppan er líka afurð kapítalismans, hún veldur fátækt hér og vinnuþrælkun fyrir skuldum annara, á meðan auðmenn þessa heims eru að hafa það gott á kostnað fólksins.

Til að breyta þessu þarf baráttu; baráttu fyrir jafnrétti og fyrir réttlæti.
Sú barátta verður verður ekki unnin með löghlýðni því lögin eru sköpuð af yfirvaldinu sem er verið að berjast gegn og hún verður ekki heldur unnin með þjóðernishyggju eða öðrum hugmyndafræðum sem byggja á ójafnrétti og mismunun t.d. með “góða, kvennlæga” kapítalismanum, sem miðar að sama marki og annar kapítalismi, þ.e. að fjármagn sé ofar fólki.
Ú-á Kapítalisma og þjóðernishyggju!
ALÞJÓÐLEG BARÁTTA GEGN KAPÍTALISMA ER HAFINN!
Björn Bjarnason sagði nýlega á bloggskrípi sínu að á tímum kreppu þurfi hver og ein þjóð fyrst og fremst að hugsa um sig.
Þvílíkt bull! En svona reyna valdhafar að auka á þjóðernisrembuna mitt í viðbjóðslegum, alþjóðlegum kapítalismanum.
Sá sem á bara tvo liti vill alltaf mála helminginn af því sem er gott í svörtu og helminginn af því sem er slæmt í hvítu, því í flestum hlutum er bæði gott og illt.
Það er mjög margt slæmt við þjóðernishyggju, margt af því er talið upp hérna. Sjálfur hef ég verið á móti þessum fána áróðri fyrirtækjanna. Það er samt til annar þráður í þjóðerni og samstöðu um það, það sem ég vil helst ekki kalla þjóðerniskennd heldur þjóðernisvitund. Þá er ég að meina það að þykja vænt um landið okkar og fólkið sem hér býr(hvort sem það fæddist hér eða annars staðar), vera stolt af því sem við höfum áorkað og standa saman um það sem við viljum áorka í framtíðinni. Við búum hér á eyju og erum í afar augljósri líkingu saman á báti.
Vitund þjóðar er margslungið fyrirbæri. Hugmyndir, skoðanir, væntingar og gildi berast manna á milli og enduróma í okkar litla samfélagi. Það er engin tilviljun að oft er talað um þjóðar sál.
Íslenskt þjóðfélag er um margt merkilegt og það er djúpt markað af ákveðnum hugmyndum. Við erum friðsæl þjóð, við erum heiðvirð þjóð, við erum þjóð sem vill umfram allt að réttlæti ríki – fyrir alla. Við erum dugleg þjóð og úrræðagóð, hugrökk en æðrulaus. Úr þessum gildum úr vitund þjóðarinnar sprettur hin mikla reiði í garð þeirra aðila sem hér keyrðu allt í kaf, þeir hafa með græðgi, leynimakki, hroka og óréttlæti grafið undan flestum þeim gildum sem við höfum lært.
Humanismi er góðra gjalda verður. Það myndi gleðja mig hjartanlega að sjá stéttlaust réttlæti ríkja meðal allra jarðarbúa og að meðal allra ríkti friður. Ég tel þó að slíkt fyrirkomulag muni aldrei koma til ef menn ætla sér að gera það í einu stóru stökki. Í mínum huga er eina leiðin til sanns humanisma að byrja smátt, fyrst innan fjölskyldunnar – jafnrétti, réttlæti og gagnkvæm virðing – síðan innan hins smáa samfélags, innan sveitarfélaga, innan félagasamtaka og annara samstöðu- og samstarfshópa. Þegar humanisminn er farinn að breiðast þannig út þá fyrst er hægt að sameina þjóðina í gildum humanismans – og þá fyrst þegar þjóðir heims fara að sameinast í merkjum humanisma er hægt að nálgast einhverjar verulegar endurbætur í heiminum. Þetta er meðal þeirra ástæðna sem mér þykir vænt um Ísland og það skipulag sem hér ríkir að ég tel að við búum hér í einu af þeim ríkjum þar sem gildi humanismans, réttlæti, friðsemd og jafnrétti hafa náð hvað lengst. Og þegar ég hugsa um hvernig ég vildi óska að heimurinn væri, þá verður sú mynd þegar grannt er skoðað ansi lík Íslandi í stækkaðri mynd.
Við róum nú í straumþungu vatni – og við vitum ekki ennþá hvert straumurinn mun leiða okkur. Kannski mun hann bera okkur fram af fossi þjóðargjaldþrots eða inn í brimskafla ófriðar á heimsvísu, en það má líka vel vera að hann beri okkur að friðsælu stöðuvatni aukinnar samvinnu, friðsældar og réttlætis. Í Bandaríkjunum er ný tíð – hvort hún mun vera jákvæð eða neikvæð fyrir umheiminn á enn eftir að koma í ljós, en af því sem ég hef kynnst af nýkjörnum forseta þá er hann nær humanismanum heldur en nokkur forseti bandaríkjanna síðan JFK mælti hversu mikilvægt væri að berjast gegn sameiginlegum óvinum mannkyns “tyranny, poverty, disease, and war itself.”
Það er mikilvægt að sjá villu vega sinna og okkar sem þjóðar en við verðum að passa mjög vel að missa ekki sjónar af því sem við höfum gert rétt og það sem er jákvætt. Við verðum að varðveita það sem er gott hérna og brjóta ekki niður það sem hefur verið gert rétt hérna þegar við ráðumst gegn því sem okkur misbíður.
Glúmur Angan:
Við erum EKKI friðsæl þjóð, við erum EKKI heiðvirð þjóð, við erum EKKI þjóð sem vill umfram allt að réttlæti ríki – fyrir alla. Við erum EKKI dugleg þjóð NÉ úrræðagóð, EKKI hugrökk eða æðrulaus.
Því við erum EKKI ÞJÓÐ!
Glúmur, þú talar um þjóðernisvitund (eða “góðu” tegundina af þjóðernishyggju ef ég skil þig rétt) sem það “að þykja vænt um landið okkar og fólkið sem hér býr”.
Afhverju í andskotanum ættum við að finna til meiri væntumþykju til sums fólk en annars út frá einhverju landfræðilegu mengi sem var skilgreint af einhverju pakki.
Ég á miklu meiri samkend og kærleik til handa öllum fórnarlömbum gróðahyggju og valdgræðgi en öllu nýríka pakkinu í Garðabæ, kapítalisminn er alþjóðlegur en andstaðan er það líka. Þeir sem eiga jeppa, einbýlishús og hlutabréf meiga rottna lifandi fyrir mér, sama hvort þeir búa á sömu eyju og ég eða ekki.
Og önnur tilvitnun Glúmur “Við búum hér á eyju og erum í afar augljósri líkingu saman á báti.”
Já, en dallurinn er lek þrælagaleiða og skipstjórinn er búinn að vera fullur frá því við fórum frá landi. þrælahaldarnir (kapítalistar) koma og fara á einkaþyrlunum sínum þegar þeim hentar, en þrælarnir eru lamdir og róa áfram undir trommuslætti lyga og kúgunar.
Við erum andskotanns ekkert “öll saman í þessu” eins og skíthællinn sem kallaði mig skríl sagði.
Og ég veit ekki hvaða friðelskandi réttlætis elskandi hetjuþjóð þú ert að tala um, því fólkið sem ég sé á hverjum degi í strætó er nákvæmlega eins og fólk allstaðar annarstaðar í heiminum, nefnilega mannlegt, sumir eru frábærir og sumir eru ofbeldisfull fífl. Því það er mun meiri munur á jákvæðum og neikvæðum eiginleikum einstaklinga innan samfélaga en það er munur á þeim milli samfélaga. Og ég þarf ekkert að upphefja einhverja goðsögu um íslendinga og ísland, búna til að ímyndarnefnd ríkisins til að líða betur með sjálfann mig.
En kannski meintirðu að íslensk stjórnvöld hafa fyrir hönd íslendinga sýnt þennan hetjuskap. Vonandi er þá nóg að telja upp óréttlætanlegu stríðin sem ríkisstjórnin hefur stutt og dælt peningum í, mannfyrirlitninguna sem hún hefur sýnt öryrkjum, öldruðum og útlendingum (og þá sérstaklega flóttamönnum).
Hvernig ríkisstjórnin hefur selt ómetanlegar náttúruperlur fyrir fölsk loforð til alþjóðlegra stórfyrirtækja sem skilja ekkert eftir nema sviðna jörð, hvernig klíkuskapur hefur fengið að ráða vali í ráðningu embætta aftur og aftur… þessi spilling þekkir engin mörk siðferðis eða réttlætis. Og það var íslenska þjóðin sem sat meira og minna hjá og hló að þeim fáu sem stóðu upp á móti þessum viðbjóð.
Ójj þér Glúmur, að þú skulir geta sagt þetta. Ég vona að þú skammist þín en fyrst og fremst vona ég að þú sjáir hversu veruleikafyrtur þú ert.
Og Steinunn, já þetta er rétt hjá þér, við erum ekki þjóð nema að nafninu til. Það þarf meira en tungumál og afmarkað landsvæði til að búa til þjóð. Ég legg til að íslenska lýðveldið verði leyst upp og fólk hópi sig svo saman eftir hugmyndafræði og hentlugleika. Persónulega stinga ég upp á því að allir með sósjalískar eða anarkískar þrár taki yfir einn eða tvo firði á austurlandi og við hefjum permaculture sjálfsþurftarbúskap.
Jói: Þú virðist aðhyllast aðskilnað og illdeilur sem farveg þinn til samstöðu og friðsemdar. Þú segir “Þeir sem eiga jeppa, einbýlishús og hlutabréf meiga rottna lifandi fyrir mér”og “Persónulega stinga ég upp á því að allir með sósjalískar eða anarkískar þrár taki yfir einn eða tvo firði á austurlandi”. Þú talar svo um þjóðina eina stundina og síðan samsinnir þú Steinunni um að við séum ekki þjóð. Mér finnst þú vera í þversögn við sjálfan þig.
Við erum svo öll saman í þessu hvort sem þér líkar betur eða verr – alveg eins og þrælarnir í þinni skreyttu frásögn, ef þeir kveikja í skipinu til að drepa skipstjórann þá drukkna allir. Rétta leiðin væri að ná tökum á skipstjóranum, koma honum í skilning um hver það er sem ræður og knýja hann til að sigla þeim til frelsis. (Vandamálið er auðvitað að það er erfitt fyrir þrælana að vita hvort skipstjórinn
Þú virðist halda að þú vitir hverrar skoðunar ég er og gerir mér upp hinar og þessar meiningar sem þú síðan smjattar á með orðunum “Ójj þér Glúmur, að þú skulir geta sagt þetta. Ég vona að þú skammist þín en fyrst og fremst vona ég að þú sjáir hversu veruleikafyrtur þú ert.”
Stöldrum þarna aðeins við. Því hverju ert þú reiður? Þú ert reiður græðgi, þú ert reiður leynimakki, hroka og óréttlæti er það ekki? Ég get sagt þér að þú ert ekkert einn um það. Ég er reiður því líka, sem og mjög stór hluti íslensku þjóðarinnar. Vegna þess að flest viljum við að hér ríki réttlæti og stjórnað sé af skynsemi.
Það er alltaf hætta á því að þeir sem hefja upp raust sína finnist þeir ekki hljóta þann hljómgrunn sem þeim ber. Það er hætta á því að þeir sem mótmæla láti andmæli og háð slá sig út af laginu. Það er hætt við því að þeim finnist þeir vera útskúfaðir. Þeir gleyma nefnilega stundum hinum þögla meirihluta. Hinn þögla meirihluta er víða að finna – allt frá matarboði þar sem einn skellir fram skoðun sinni, segjum að tveir við matarborðið séu sammála, sértu sammála er auðvelt að leggja til málanna – en segjum að fimm séu ósammála, þeim er erfiðara um mál, því það er hlaðið neikvæðni að andmæla því sem liggur frammi og það eru ekkert allir sem hafa löngun til slíks. Þessi þögli meirihluti er líka til staðar í þjóðfélaginu. Mjög stór hópur þjóðarinnar var andsnúinn Kárahnjúkavirkjun, hvernig útskýrirðu það? Ég vil meina að það sé vegna þess að fólki þykir vænt um náttúruna og fannst ekki skynsamlegt að skaða hana með þessum hætti fyrir fjárhagslega vafasama framkvæmd. Mjög stór hluti þjóðarinnar var andsnúinn stuðningi við íraksstríðið. Hvers vegna? Jú, vegna þess að þegar á allt er litið þá erum við friðelskandi þjóð – jafnvel þó þú viljir ekki viðurkenna það.
Það á svo aldrei að rugla því saman þjóð og stjórnvöldum. Stjórnvöld hafa ekki umboð allrar þjóðarinnar og margt sem stjórnvöld framkvæma hefur ekki einu sinni stuðning nema helmings þeirra sem þó kusu þá. Mér myndi aldrei detta í hug að skammast út í bandarísku þjóðina í heild sinni fyrir íraksstríðið, hún hefur meira að segja gert sitt til að bæta fyrir það sjálf með því að kjósa sér forseta sem segist ætla að enda það. Því síður myndi mér detta í hug að skammast út í íslensku þjóðina fyrir hlutdeild okkar í íraksstríðinu. Sú ákvörðun var alfarið framkvæmd stjórnvalda og bera þau ábyrgðina og skömmina af því.
Síðan er mér slétt sama hvort menn vilja segja að við séum ekki þjóð nema að nafninu til. Því auðvitað fellur allt slíkt um sjálft sig, “þjóð” er í eðli sínu bara hugtak og það er endalaust hægt að fara í hártoganir og orðaleiki í kringum það eins og önnur hugtök. Það vita samt allir hvað ég meina þegar ég tala um íslensku þjóðina og það sem meira er það vita allir að þið vitið það líka.
P.s. svo verð ég nú að gera athugasemd við það að anarkistar og sósjalistar eigi samleið. Anarkismi á eiginlega meira sameiginlegt með öfga-hægri kapítalisma heldur en sósjalisma. Anarkisminn er sprottinn upp úr einstaklingshyggjunni, að einstaklingurinn eigi ekki að vera beygður undir yfirvald, einstaklingurinn eigi að ráða sér sjálfur. Á meðan sósjalisminn hneigist að hagsmunum heildarinnar fram yfir einstaklings hagsmuni. T.d. getum við horft á starfsemina í fjármálageiranum, þar fengu stjórnendur að starfa án aðkomu yfirvalda, þeim var veitt mikið frjálsræði og líklegast of mikið frjálsræði. Þeir úthlutuðu sér ofurlaun og ríkið gat ekkert sagt við því. Það endaði með því að þetta aukna frelsi þeirra kallaði á sósjalíska þjóðnýtingu þar sem yfirvaldið þurfti grófa valdbeitingu með neyðarlögum til að bjarga því sem bjargað varð. Sósjalisminn hefur réttlæti að markmiði en til þess að hann virki þá verður hann að hafa umtalsvert vald yfir einstaklingunum því þar sem það er ekki hægt að stjórna hugsjónum fólks þá verður sósjalisminn að tryggja að allir séu jafnir hvort sem þeir aðhyllast sósjalisma, kapítalisma eða anarkisma. Ég er ansi hræddur um að anarkistarnir taki því ekki vel ef sósjalistarnir ætla að taka afrakstur erfiðis þeirra og deila jafnt til allra.
Þarna klipptist óvart aftan af einni setningu hjá mér:
(Vandamálið er auðvitað að það er erfitt fyrir þrælana að vita hvort skipstjórinn er að fylgja fyrirmælum þeirra fyrr en áfangastað er náð – þeir þurfa bara að gera honum það alveg ljóst að það sé honum áreiðanlega í hag að sigla þangað sem þeir segja honum, ef skipstjórin heldur að hann muni vera drepinn á hvorn veginn sem er þá gæti hann siglt hvert sem er í örvæntingarfullri tilraun til að bjarga eigin skinni)