Ríkisstjórnin er fallin og sumir tala um byltingu. Dagblaðið Nei. segir að um sé að ræða stjórnarbyltingu og að einhverju leiti er það rétt. Venjulegt fólk kom þessari ríkisstjórn frá völdum með greinaskrifum, ræðuhöldum, hávaðamótmælum, brennum, bílflautum, beinum aðgerðum, borgaralegri óhlýðni og eignaspjöllum. Þjóð sem áður var þegnhlýðnin og þrælslundin uppmáluð stóð nú upp og sagði: ,,Nei takk! Ekki meiri skít.”

En hvað svo? Er takmarkinu náð? Er minnihlutastjórn VG og Samfylkingar nóg? Sættum við okkur bara við nýjar kosningar?

— — —

Frá upphafi bankahrunsins hafa háværar raddir heyrst og krafist þess að ríkisstjórnin segi af sér og boðað verði til kosninga. Sömu raddir hafa einnig krafist þess að stjórnum fjármálastofnanna verði skipt út; í Seðlabankanum, Fjármálaeftirlitinu og ríkisbönkunum þremur. Hörður Torfason og félagar í Röddum Fólksins riðu á vaðið með vikulegum útifundum sínum þar sem harðorðar en misgóðar ræður hafa verið fluttar við fögnuð almennings.

Á sama tíma hafa róttækari aðgerðir átt sér stað. Anarkistar og aðrir róttæklingar hafa stuðst við beinar aðgerðir, reynt að stöðva ríkisstjórnarfundi, rofið þing, gert atlögu að lögreglustöðinni, stoppað vinnu í bönkunum og fjármálaeftirlitinu. Þessar tvær fylkingar (ef svo má að orði komast) sameinuðust svo að einhverju leiti á þriðjudaginn fyrir viku þegar þúsundir manna mættu við Alþingi til þess að trufla þingsetningu – og tókst svo. Út næstu vikunna voru bálkestir, sambasveitir og hávaðamótmæli daglegt brauð.

Forrétturinn að þessari sameiningu róttæklinga og hina ,,venjulega” borgara var við Hótel Borg á Gamlársdag þegar útsending á sjónvarpsþættinum Kryddsíld var rofin. Upphaflega planið samkvæmt tilkynningu frá þeim sem stóðu að aðgerðinni, var að trufla sjónvarpsþáttinn með hávaða og blysum, en fljótt varð ljóst að hún yrði ekki trufluð nema stigið yrði skrefi lengra. Fólk klifraði þá yfir hlið, barðist við ,,saklaust” starfsfólk sem vildi meina fólki inngöngu í húsið, reif og brenndi sundur kapla og rauf útsendinguna. Þetta var góð byrjun.

— — —

Í mótmælum síðustu viku var sameiginleg krafa fólks skýr og kom fram í slagorðinu sem ómaði um bæinn alla vikuna: ,,Vanhæf ríkisstjórn!” En slagorðið segir ekkert um það sem koma skal, hvað fólk vill annað en að ríkisstjórnin fari frá.

Á miðvikudagskvöldið síðasta, eftir að lögreglan hafði skotið nokkrum misvel/-illa heppnuðum táragassprengjum á mótmælendur, færðist hópurinn að Stjórnarráðinu. Þar var enn á ný kveikt bál og ríkisstjórninni mótmælt. Þegar lögreglan mætti á svæðið hófu sumir að grýta lögregluna gangstéttarhellum og öðru slíku. Á einum tímapunkti gékk reiður ungur maður að lögregluni, sem var varin skildum og hjálmum, og þrumaði stein í  átt að henni. ,,Leyfið okkur bara að kjósa” öskraði hann og bætti við: ,,þá hætta þessi mótmæli.”

Þessi orð komu flatt upp á marga. ,,Leyfið okkur bara að kjósa!” Er það virkilega krafan? Og er reiðin yfir því að fá ekki að kjósa virkilega svo mikil að það kalli fram grjótkast?

Það eru auðvitað skiptar skoðanir á því hvað áætlaðar kosningar í vor muni leiða af sér. Sumir trúa því að það sé nóg að krossa við Vinstri Græna, það muni leiða til breytinga. Aðrir trúa því svo að hægt sé að breyta kerfinu innan frá, vilja bjóða fram ný framboð sem munu svo koma til með að leggja drög að breytingum á stjórnarskránni og kerfinu. Enn aðrir vilja burt með flokkakerfið og hvetja til einstaklingsframboða.

Það sem allar þessar tillögur eiga sameiginlegt er að þær byggjast á þeirri hugmynd að umbætur á ríkjandi kerfi skili árangri og sé skref í rétta átt, skref að réttlátara samfélagi. Þær gera ekki kröfur um róttækar breytingar – byltingu. Og því verður að teljast skrýtið að fólk á Austurvelli hrópi slagorð á borð við ,,Lifi byltingin!” – það hefur engin bylting átt sér stað nema sú sem Nei. talar um, fólkið felldi ríkisstjórnina.

Komi til kosninga má búast við því sama og venjulega. Flokkarnir fara í ímyndaherferðir sínar, keppast við að auglýsa sig og sín rassgöt, hver sé með flottustu hönnuðina og bestu tölvutæknina. Málefnin falla fyrir ímyndinni. Þannig er það alltaf. Og þá skiptir eitt höfuð máli: Peningar. Sá sem á mestan pening, eða sá flokkur sem hefur aðgang að mestum pening, verður sýnilegastur í kosningabaráttunni. Og það sama á við ef kosið yrði á milli einstaklinga. Á meðan við höldum okkur innan þess kerfis sem við höfum hingað til búað við ræðst árangur einstaklinga á því hversu auðveldan og mikin aðgang hver og einn hefur af fjármagni.

— — —

Ástæður stjórnarslitanna og umræður um uppákomur síðustu daga sýna svo vel út á hvað stjórnmál dagsins í dag ganga. Sjálfstæðisflokkurinn neitaði að víkja Davíð Oddssyni úr sæti Seðlabankastjóra vegna þess ógnarafls sem maðurinn hefur. Þó hann sé falinn upp í Seðlabanka trónir hann enn – eða gerði allavega á meðan ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins var enn við völd – á toppi íslenskra stjórnvalda þar sem enginn má við honum og hans skoðunum hagga. Í hræðslu sinni við áhrif þess að víkja honum úr starfi gat Sjálfstæðisflokkurinn ekkert gert. Það verður því einstaklega forvitnilegt að sjá hvort ný ríkisstjórn mun beinlínis þora að reka Davíð og hvaða áhrif það hefur á íslenskt samfélag, því það er fullljóst að Davíð er með heilan spilastokk upp í erminni.

Og svo rifust flokkarnir tveir um hvor ætti að leiða ferðina, hvor flokkurinn fengi forsætisráðherrastólinn. Og þau rifrildi voru nóg til þess að fella stjórnina. Valdabröltið kom þeim um koll. Út á það ganga stjórnmál dagsins í dag – að ná og viðhalda völdum. Þau ganga ekki út á að skapa samfélag jöfnuðar og réttlætis, frelsis og samvinnu. Þau ganga ekki út á það að reyna að skapa heilbrigt samfélag, heldur fyrst og fremst og einungis völd.

Á frjálshyggjuvefritinu Andríki birtist í dag pistill þar sem fjallað er um nýfallna ríkisstjórn. Þar segir að Samfylkingin hafi með fylgistapi sínu í síðustu kosningum stefnt í algjöra ,,algera upplausn og stjórnmálaferill Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur norður og niður. En hvað gerðist? Komu ekki Geir Haarde og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir á hvítum hestum, kipptu Samfylkingunni inn í ríkisstjórn og björguðu pólitísku lífi hennar og formanns hennar. Og hvernig launar Samfylkingin lífgjöfina? Með samfelldri kröfugerð á hendur „samstarfsflokknum“. Með því að taka aldrei upp hanskann fyrir hann, hvar sem á hann er sótt. Með því að krefjast stefnubreytinga hans í stórum málum en bjóða enga stefnubreytingu sjálf. Með því að vera með fyrrverandi formann hans á heilanum og nýta til hins ýtrasta að hann gat ekki varið hendur sínar en var jafnframt undir stöðugum árásum hluta fjölmiðlanna.”

Þessi orð afhjúpa stjórnmálin og sýna enn betur hvað þau raunverulega eru. Þau eru eintómur leikur, valdatafl, keppni um vinsældir og völd. Og fyrst og fremst ósannindi og svik gagnvart þeim sem engin völd hafa, þeim sem kúgaðir eru frá barnæsku og bældir í gegnum skólakerfið og önnur kerfi samfélagsins. Stjórnmál eru blekkingarleikur.

— — —

Þessum leik og þessu spillta kerfi, verðum við að berjast gegn. Sú barátta er forsenda breytinga.

Viljum við raunuverulegar breytingar verðum við að súa baki við því sem áður var og nota ímyndunaraflið. Ekki er þar með sagt að við eigum að gleyma sögunni í bókstaflegri merkingu, heldur þvert á móti læra af henni, bæði mistökum og því sem vel hefur gengið. Við verðum að víkka út hugmyndaflug okkar og ekki bara krefjast þess ómögulega heldur fyrst og fremst framkvæma hið ómögulega.

Þær breytingar sem við viljum ná fram verða að byggjast á hugmyndum um alþjóðlega baráttu og samstöðu. Við erum ekki ein á þessu skeri heldur erum við einungis lítið brot af hnattrænni baráttu hinna valdlausu gegn þeim sem völdin hafa, fyrir valdalausu samfélagi. Alls staðar í heiminum – í Mexíkó, Grikklandi, Palestínu, Írak, Japan, Hvíta-Rússlandi, Bandaríkjunum – alls staðar lifir þessi barátta. Vissulega er hún á mismunandi stigum og það sama má segja um viðbrögð yfirvalda við henni. Það er engin ástæða til að setja í sama pott baráttu okkar hér á landi og kúgaðra Palestínumanna, nema upp að því marki sem hún raunverulega er sameiginleg.

Það sem sameinar okkur er sú staðreynd að við erum valdalaus og stöndum gegn þeim sem völdin hafa, í baráttu gegn þeim og gegn því að nokkur einstaklingur geti haft slík völd. Við berjumst fyrir því að fólkið sjálft taki við stjórn og skipulagningu samfélagsins og útrými öllum þeim valdastrúktúrum sem kúga og drepa.

Þó oft virðist staðan slæm og allt of margir blindaðir af áróðri yfirvalda um nauðsyn þess að völdum þeirra sé viðhaldið,  sannleikurinn sá að sameiginleg barátta gegn þeim er til staðar og samastaðan líka.

— — —

Síðasta Laugardag var miðum dreift á mótmælunum við Austurvöll, þar sem fólk var hvatt til að sýna hvoru öðru meiri umhyggju, í róttækum mótmælaaðgerðum sem og í hinu daglega lífi. Þar sagði einnig að fólki skildi ekki láta detta sér í hug að það væri eitthvað nauðsynlegra að koma ríkisstjórninni frá en að knésetja feðraveldið og berjast gegn óréttlæti í garð þeirra sem eru af öðrum húðlit en flestir Íslendingar og þeir sem ekki gangast undir þann stimpil að vera gagnkynhneigðir. Og heyr, heyr! Aftaka tekur undir.

Samfélagið er gegnumsýrt af stéttskiptingu og ójöfnuði, byggðum á hugmyndum um að einhverjir séu æðri öðrum. Karlmennska, hvítur húðlitur og gagnkynhneigð eru æðstu gildi samfélagsins og þeir einstaklingar sem falla ekki undir þau verða því sjálfkrafa lægra sett og verða þar af leiðandi skotmörk fordóma, áreitis og ofbeldis. Þessar hugmyndir eru innlimaðar inn í kerfið og verða ekki brotnar niður innan þess. Það þarf að fella allt heila kerfið.

Fögnum ekki því að kona (og það sem meira er: samkynhneigð kona) verði nú hugsanlega í fyrsta sinn forsætisráðherra hér á landi. Fögnum því ekki þegar konur komast í háar og virtar valdastöður. Fögnum því ekki að svartur maður sé nú í fyrsta sinn forseti Bandaríkjanna. Fögnum þessu ekki því þetta eru allt saman umbætur sem viðhalda kerfinu. Fögnum því ekki að konur, sam- og tvíkynhneigðir og ó-hvítir einstaklingar nái að vinna sig upp í það að gega hlutverkum hvíta gagnkynhneigða karlmannsins. Nei!

Berjumst þess í stað gegn því kerfi sem raðar fólki upp í misháar hillur og níðist harðar á þeim sem neðar sitja. Berjumst gegn því kerfi sem yfir höfuð gerir einstaklingum kleift að níðast á öðrum. Berjumst gegn valdapýramídum og valdníðslu. Berjumst gegn misskiptingu auðs og auðlinda. Berjumst gegn þeim hugmyndafræðum sem gert hafa lífsnauðsynjar að munaðarvöru. Berjumst gegn valdi sem fæst gegnum auð. Berjumst gegn öllu valdi.

Þá fyrst getum við talað um jöfnuð og réttlæti. Þá fyrst getum við talað um raunverulegar breytingar. Þá fyrst getum við talað um byltingu.