Í kjölfar bankahrunsins síðasta haust var mikið um yfirlýsingar – en minna um aðgerðir. Textanum hér að neðan – Hví ekki að brenna bankana? – var dreift á mótmælafundum í skemmtilegu formati með veggspjaldi sem sýndi stóran hóp reiðs fólks á leiðinni í bankann að gera upp. Eins og er hafa engir bankar brunnið en veggspjaldið hangir nú á ísskápum og eldhúsveggjum um alla borg og texti þess er hálfmarklaus á meðan honum er ekki fylgt eftir.

Það er reyndar meira en að segja það að taka sig til, standa upp og brenna eitt eða fleiri stykki banka… en svo framarlega sem bankabrennur fara einungis fram á pappír mun ekkert breytast. Textinn hvetur ekki bara til bankabrennu heldur einnig til mun áhættuminni aðgerða sem eru þó til þess fallnar að fella bankakerfið. Með endurbirtingu textans vonumst við til þess að bankakerfið verði fellt – ekki af kreppuástæðum heldur vegna þess að bankanum þínum er sama um þig og mun halda áfram að snúast um gróða fárra einstaklinga á kostnað fjöldans, jafnvel þó Kaupþing heiti nú Arion og Glitnir heiti nú Íslandsbanki.

HVÍ EKKI AÐ BRENNA BANKANA?

Okkar á meðal eru svo margir sem þekkja ekkert annað en yfirdrátt, kreditrekstur og annan veruleika þess peningaheims sem aldrei hefur skapað neitt áþreifanlegt, gefandi eða fallegt. Þetta eru mörg þúsund einstaklingar sem eru hluti af samfélagi okkar og eru enn ekki meðvitaðir um þá einföldu staðreynd að bankanum þeirra er sama um þau – tilvera bankans snýst um peningana þeirra.

Í þeim ráðandi kerfum sem við lifum við, er hlutverk almennings tvennt: Kjósendur Í stjórnsýslu og neytendur í efnahagskerfinu. Við erum viðfangsefni þessara kerfa. Við erum verðlögð útfrá notagildi og hagnaðarvon á atvinnumarkaði. Af líftíma okkar fer meira í vinnu en nýtist til hvíldar. Þegar horft er á markmið vinnumarkaðarins og þeirra kerfa sem tengjast honum, er vinnutími ekkert annað en glataður líftími.

Bankarnir hafa skapað sér stöðu sem sjálfsagður og ómissandi milliliður launagreiðanda og launamanns. Það má deila um hversu þvinguð eða meðvituð þátttaka almennings í veltu bankanna er orðin. Við vitum að húsnæðislán eru gerð óborganleg með verðtryggingu og uppgreiðslugjaldi. Gengisbundin lán eru sama ánauðin og aukin harka þeirrar ánauðar mun haldast í einhver ár í viðbót. Þar að auki verða skattgreiðslur okkar ekki nýttar til viðhalds og uppbyggingar félagslegra þátta heldur til að borga skuldir bankanna og ríkissjóðs erlendis.

Þannig verður vinnutími enn frekar að glötuðum líftíma. Skuld hins vinnandi einstaklings við banka og ríki verður aldrei greidd að fullu.

Að brenna bankana verður því sjálfsvörn.

Sjálfsvörn er sjálfsagður hlutur. Stofnanir sem þvinga launafólk til að eyða stórum hluta af lífinu til að halda þeim við er eitthvað sem okkur ber að útrýma. Þegar kemur að því að brenna bankana má það ekki gerast að nóttu til og ekki vera myrkraverk fáeinna skæruliða. Nokkur hundruð eða þúsund einstaklingar koma saman á björtum degi, þegar ekkert starfsfólk er til staðar, með eldfæri, molotov kokteila og eldfima vökva.  Síðan er kveikt í á nokkrum stöðum og sungið og dansað meðan brennur. Síðan heldur lífið áfram.

En lífið héldi samt áfram í sama ferli því bankarnir sjálfir eru ekki nema tákn þess kerfis – hluti af kúgun okkar daglega lífs. Að brenna þá gefur frelsistilfinningu en breytir raunverulega engu því skuldirnar fylgja nöfnum og kennitölum. Við verðum að taka á kerfinu öllu, á fleiri máta en með eldi.

HVERNIG FELLUM VIÐ ÞÁ KERFIÐ? HVAÐ EF VIÐ HÆTTUM AÐ BORGA ÞEIM?

Taki 7-10% skuldara sig saman um að hætta að borga bönkunum, er það nóg til að gera þá gjaldþrota. Þá mun íslenska fjármálakerfið hrynja. Skuldir og inneignir þurrkast út (spurning um eyðileggingu bakfærðra tölvuupplýsinga). Ef við veltum fyrir okkur framtíðinni með öllum þeim vinnustundum sem ætlast er til að vinnand fólk leggi fram til að halda þessu kerfi uppi, þessu kerfi sem nærist á glötuðum líftíma, þá er núllstilling alls ekki út í hött.

Er ekki eina ástæða þess að við vinnum fyrir peninga, sú að aðrir krefjast peninga af okkur? Og þessir „aðrir,“ eru það ekki ríkið og bankarnir? Eru þeir sem samfélagið hefur raunverulega þörf fyrir ekki framleiðendur matvæla, kennarar, heilbrigðisgeirinn og iðnaðarmenn? Allt saman fólk sem er, eins og hver annar, fast í lygavef bankanna um eigið mikilvægi fyrir gangvirki samfélagsins

Þetta er rómantísk ofureinföldun á aðstæðunum en hverjir eru það sem gera það flókið? Eru það ekki helst þeir sem hagnast og byggja valdastöður á okkar daglega arðráni? Eru þeirra markmið eitthvað sem tryggir okkur öryggi í framtíðinni?

Við vitum að það þarf engan banka til að reka dagheimili, skóla eða hjúkrunarheimili. Það þarf húsnæði, rafmagn og hita, starfsfólk og matvæli. Lyf og margt fleira þarf að flytja inn. Til þess þarf fjármagn. Hversu mikið af innkomunni fer í að viðhalda valdapýramídum stjórnsýslu og fjármála? Ef við lærum að sniðganga valdakerfin veslast þau upp og deyja. Eftir því sem fleiri taka þátt í uppbyggingu annara félagslegra strúktúra, því fleiri yfirgefa hið sökkvandi skip banka og ríkis og verða hluti af raunverulegu samfélagi manna. Lausu við þessar afætur.

REKSTUR ÁN GRÓÐA (OG ÁN GRÆÐGI)

Ótrúlegt en satt, banka eða sparisjóða er hægt að reka án kúgunar. Það er hægt að ganga út frá þeirri hugmynd að eigir þú meira fé en þú þarft að nota akkúrat núna, eða sért að leggja reglulega fyrir, að þá getir þú lagt þetta fé inn í sameiginlegan sjóð (og fáir kvittun fyrir – bankabók).  Á meðan þú notar ekki fé þitt geta aðrir haft aðgang að því með loforði (ekki einu og sér) um að greiða það til baka án nokkurra vaxta.  Eitthvað lántökugjald þarf þó að vera því greiða þarf fyrir laun starfsmanna bankans, húsnæði hans, orkunotkun og innbú, en ekki krónu meira.  Það á undir engum kringumstæðum að vera tekjuafgangur af rekstri banka, hvað þá arður þar sem það flokkast undir hreina fjárkúgun eða hreinlega rán.  Ef það kemur upp að afgangur er af rekstri bankans eða sjóðsins á að skila þeim peningum til allra viðskiptavina, jafnt sparifjáreigenda sem og lækkun skulda þeirra sem ekkert annað eiga en þær. Á þennan hátt gætu bankar veitt raunverulega félagslega þjónustu en ekki verið hagnaðarapparöt fyrir einstaklinga sem þegar hafa of mikið milli handanna.

-Ein tilraun með lausn frá peningahyggju er fyrirkomulag sem heitir LETS (Local Exchange Trading System). Það er gjaldmiðilslaust vöruskiptakerfi þar sem einstaklingar og hópar geta lagt inn bæði vöru og þjónustu og þannig safnað sér inneign og tekið hana út í annari vöru eða þjónustu.

Eða við bara brennum allt fjármálakerfið niður og sjáum svo til hvernig okkur gengur – samstaða er afl sem verður aldrei blankt.